 Geschiedenis
Het nieuwe bouwen krijgt vorm
Vanaf 1916 koopt Van Nelle goedkope stukken weiland aan de Schie. Het is een welgekozen plek, waar water, het spoor, het toekomstige wegennet en de aan te leggen arbeiderswijk Spangen mooi samenvallen.
De nieuwe fabriek was nodig voor de verwerking van koffie, thee en tabak. Daarvoor moesten behalve productieruimten, kantoren en expeditieafdelingen worden gebouwd. De economische bloei na 1918 doet van zich spreken. De eerste schetsen verschijnen rond 1923 ter tafel en in 1925 wordt een begin gemaakt met het opspuiten van het fabrieksterrein. De bouw vindt gefaseerd plaats. Ze neemt een aanvang in 1926 en eindigt in 1931 als de groei van de fabriek tot stand komt doordat er inmiddels een andere economische wind is gaan waaien.
Hypermoderne constructie
Het gebouw krijgt een relatief lichte betonconstructie met een groot glasoppervlak. Het oorspronkelijke ontwerp met balken en kolommen wordt door C.H. van der Leeuw afgewezen. Het architectenbureau Brinkman en Van der Vlugt gaat hierna in zee met het constructiebureau Wiebenga, die een kolommenconstructie ontwerpt volgens het 'mushroom-principe'. Deze methode resulteert in, zeker voor die tijd, zeer dunne vloeren. Samen met het grote glasoppervlak leidt dit tot een optimale lichttoetreding. De dunne vloeren hadden nog een voordeel: Bij gelijkblijvende hoogte van de fabriek werd het mogelijk een extra verdieping aan te brengen.
Architectonisch
Het complex heeft opvallende architectonische elementen, die niet direct in relatie staan tot de architectuurstroming waartoe het gebouw behoort. De belangrijkste zijn het met de weg meegebogen losstaande kantoorgebouw, de opvallende luchtbruggen naar het expeditiegebouw en een ronde glazen directiezetel op de negende verdieping. Deze ronde glazen bekroning kreeg de bijnaam 'bonbonnière'. Het schijnt dat de architect M. Stam, een van de geassocieerden met J.A. Brinkman en L.C. van der Vlugt deze bijnaam voor het eerst gebruikte. Als dogmaticus verafschuwde hij namelijk alles wat rond was. Ook de kromming van het kantoorgebouw kon zijn goedkeuring niet wegdragen.
Veel lof van collega's
Andere architecten van naam uit die periode waren echter vol lof over het complex. Het verhaal gaat dat wanneer van de Pauwert en Merkelbach, samen onderweg met de trein, het Van Nelle-complex naderden, van de Pauwert steevast opstond en tegen zijn collega zei: "Even kijken hoe het ook al weer moet". En de Franse architect Le Corbusier stak zijn bewondering ook niet onder stoelen of banken. Hij bezocht het complex in 1932 en liet weten: "De heer van der Leeuw heeft samen met architect van de Vlugt een grote fabriek gebouwd die het mooiste schouwspel van de moderne tijd is dat ik ken. Een sprankelend bewijs van het leven dat komt, van de schone, onvoorwaardelijke puurheid (…)".
Lees verder
|
